Bezpieczeństwo na via ferratach – QC LAB

22-03-2017

 

Kolejny artykuł z serii QC LAB poświęcony będzie bezpieczeństwu na via ferratach. Kolin Powick, ekspert z firmy Black Diamond wyjaśnia w nim, na czym polega asekuracja na takich drogach oraz jak działa zestaw do via ferrat. Oryginalny tekst pochodzi z 2012 roku, dlatego wstęp odnosi się do tragicznego wypadku w Walchsee w Tyrolu. Został przetłumaczony za zgodą Black Diamond z bloga QC Lab zajmującego się problematyką kontroli jakości sprzętu wspinaczkowego BD – zawarte w nim opinie są prywatnymi spostrzeżeniami autora.


Wypadek, który ujawnił wadę

Na początku sierpnia w Austrii (2012 r. - przyp. tłum.) miał miejsce śmiertelny wypadek, podczas którego obydwa ramiona lonży z absorbera energii zawiodły po tym, jak wspinacz odpadł z via ferraty. W tym wypadku NIE używano produktów marki Black Diamond.

Producent wraz z Niemieckim Klubem Alpinistycznym wszczął śledztwo w tej sprawie. Odkryto, że rozwiązanie zastosowane w danym modelu przestało spełniać standardy bezpieczeństwa po nadmiernym użytkowaniu. W efekcie producent tego modelu wycofał z użytku wiele artykułów. Podobnie zrobiły także pozostałe marki, które używały tego samego patentu w swoich produktach przeznaczonych do via ferrat.

Uwaga: Żaden z produktów Black Diamond nie jest oparty na tej konstrukcji, ani żadnego z nich nie dotyczy to odwołanie.

Niemiecki Klub Alpinistyczny wydał ostrzeżenie dla swoich członków, aby sprawdzili swój sprzęt i upewnili się, że żaden z posiadanych przez nich produktów nie został wycofany. Aby przeczytać ostrzeżenie, kliknij tutaj. Odbyło się również spotkanie zwołane przez komisję bezpieczeństwa UIAA zajmującą się nagłymi wypadkami, podczas którego także wydano ostrzeżenie w tej sprawie.

Mimo że podczas wypadku nie używano produktów Black Diamond, poczuliśmy się zobowiązani do zwrócenia uwagi na to, że właściwe użytkowanie i znajomość swojego sprzętu mają ogromne znaczenie dla zachowania bezpieczeństwa w tej dziedzinie.

Nasze myśli i modlitwy kierujemy do przyjaciół i rodziny ofiary. Pamiętajmy, że żaden sprzęt nie jest wolny od zużycia. Przestrzegaj podanych przez producenta instrukcji dotyczących dbania o produkt, przeglądu oraz ogólnych wytycznych mówiących o poziomie zużycia i żywotności danego artykułu. W razie wątpliwości wymień stary sprzęt na nowy.

Dla tych, którzy nie wiedzą, na czym polega wspinanie po via ferratach, ten przypadek stanowi dobrą okazję do zdobycia podstawowej wiedzy na ten temat.

via ferrata

 

Czym jest via ferrata?

Z Wikipedii: Via ferrata (z włoskiego “żelazna droga”) jest ubezpieczoną drogą wspinaczkową wyposażoną w przymocowane na stałe linki, poprzeczki, drabinki i mosty. Dzięki temu niebezpieczne drogi stają się dostępne dla osób na różnym poziomie umiejętności wspinaczkowych. Piechurzy i wspinacze mogą poruszać się po via ferratach bez własnej liny i sprzętu asekuracyjnego, nie podejmując ryzyka związanego ze wspinaniem się bez odpowiedniego zabezpieczenia. Większość via ferrat znajduje się w Alpach i w Europie, garstkę można znaleźć również w Ameryce Północnej.

Wprawionemu wspinaczowi via ferrata może nie wydawać się niczym rewelacyjnym, lecz wierzcie mi (wcześniejszemu krytykantowi) - nie skreślajcie tego, póki nie spróbujecie. Drogi te mogą przynieść niespodziewanie dużo zabawy. Nie musisz zabierać ze sobą dużo sprzętu, nie musisz się asekurować, więc cały czas poruszasz się do przodu podziwiając piękno otaczającego Cię terenu. Via ferraty naprawdę wymiatają!

Podczas normalnego wspinania to lina absorbuje energię odpadnięcia. Jednak kiedy poruszasz się po via ferratach, zazwyczaj nie używasz liny – dlatego aby stosunkowo bezpiecznie przebyć drogę, potrzebujesz zestawu do via ferrat, który pochłonie energię w razie nieoczekiwanego upadku. Black Diamond obecnie produkuje i sprzedaje dwa modele takiego sprzętu: Iron Cruiser i Easy Rider.


Z czego składa się zestaw do via ferrat?

Zanim omówię działanie sprzętu do via ferrat, przedstawię poszczególne części zestawu:

1. Karabinki
- z automatycznym zamkiem (samoblokujące)
- łatwe do odblokowania, ponieważ zwykle otwierasz je setki razy w ciągu dnia przepinając się z jednego stanowiska do drugiego

- karabinek typu K, który musi uwzględniać inne standardy i certyfikaty niż “zwykły” karabinek wspinaczkowy

2. Ramiona lonży
- zazwyczaj wykonane z taśmy strukturalnej
- często uelastycznione, aby mogły się rozciągać, co zwiększa wygodę użytkowania

3. EAS (absorber energii)
- serce zestawu do via ferrat
- pochłania energię w przypadku odpadnięcia tak, aby cała energia w jak najmniejszym stopniu oddziaływała na pozostałe części zestawu, konstrukcję via ferraty oraz oczywiście na wspinacza

4. Łącznik
- pętla, która pozwala przypiąć zestaw do Twojej uprzęży

 

zestaw do via ferrat - budowa

Jak działa zestaw do via ferrat?

- Pętla mocująca jest przywiązana do Twojej uprzęży na krawat (węzeł “główka skowronka”).
- Absorber jest zazwyczaj tuż przy pętli mocującej i po prostu wisi tam, kiedy chodzisz lub wspinasz się po via ferracie.
- Ramiona lonży odchodzą od absorbera do dwóch karabinków.
- Karabinki z kolei są przymocowane do linek od via ferraty, które biegną wzdłuż wybranej drogi.

Stanowiska łączące linki są rozmieszczone na skale co około 3, 5 albo 10 metrów, zależnie od terenu i od tego, kto zakładał via ferratę. Czasem wspinasz się po skale, a czasem po stalowych elementach, które zamocowano w skale. Zdarza się także, że dosłownie łapiesz za linkę i podciągasz się na niej do góry (rękawiczki są raczej obowiązkowym elementem na wspinanie po via ferratach). Kiedy dochodzisz do stanowiska i musisz przez nie przejść, odpinasz jeden karabinek, przepinasz za stanowisko i dopiero potem odpinasz drugi karabinek wraz lonżą. Dzięki temu zawsze jesteś przypięty przynajmniej jednym karabinkiem i ramieniem lonży.

jak działa zestaw do via ferrat

Bez dwóch zdań, odpadanie na via ferracie nie jest niczym przyjemnym. System w momencie odpadnięcia działa następująco: kiedy karabinek uderza o najdalszy punkt asekuracyjny, ramię lonży się rozciąga i w momencie gdy siła uderzenia przekracza określoną wartość, absorber rozrywa się (w przypadku produktów BD) lub zsuwa się kontrolowanie (w innych modelach) pochłaniając w ten sposób energię. Absorber dalej się rozciąga, pochłaniając energię aż do momentu gdy wspinacz zwalnia, a w końcu się zatrzymuje.


Testowanie zestawów do via ferrat

Większość oficjalnych wymagań dla sprzętu wspinaczkowego (w tym również wyposażenia do via ferrat) dotyczy siły granicznej. System jest zaprojektowany dla osoby o wadze 80 kg, która odpada z wysokości 5 m:

- Siła początkowa wynosi 1.2 kN, co oznacza, że system nie powinien się zsunąć lub zacząć pochłaniać energii w przypadku wystąpienia obciążenia poniżej 1.2 kN.
- Maksymalne dozwolone wydłużenie systemu wynosi 1.2 metra, aby ograniczyć rozciągnięcie sprzętu podczas odpadnięcia.
- W żadnym przypadku przeciążenie nie może być większe niż 6 kN, by zmniejszyć obciążenie, które wspinacz jest w stanie przyjąć.
- Każde ramię musi wytrzymać statyczne obciążenie na poziomie 9 kN, co w rzeczywistości zwiększa nieco limit maksymalnej dopuszczalnej siły działającej podczas rzeczywistego odpadnięcia.

Więcej szczegółów dotyczących standardów i wymagań sprzętu do via ferrat znajdziesz na stronie UIAA poniżej:
theuiaa.org/safety-standards/

Wszystko to może się wydawać nieco skomplikowane, ale tak naprawdę wcale nie jest. Pierwsza zasada: nie odpadaj na via ferratach. Nie jest to wspinaczka sportowa, podczas której starasz się przekraczać granice swoich możliwości i zaliczasz kolejne loty. Po drugie: system jest zaprojektowany tak, aby zredukować obciążenia przy odpadnięciu, jednak, jak pisałem wcześniej, lot na via ferracie to nie żarty. I wreszcie: pamiętaj, że obecnie standardy w większości systemów dotyczą osób o wadze 80 kg. Upewnij się, że przeczytałeś zalecenia producenta i jeśli Twoja waga znacznie różni się od podanej – w niektórych przypadkach dobrym rozwiązaniem może być wspomaganie się liną.


Dodatkowe testy przeprowadzane przez Black Diamond

Testy, które dodatkowo przeprowadzamy na naszym sprzęcie wspinaczkowym (i nie tylko) sięgają daleko ponad oficjalne normy i standardy. Zanim dana rzecz pojawi się na rynku, musimy się upewnić, że wytrzyma każdy rodzaj próby, jaki przyjdzie nam do głowy. Zazwyczaj patrzymy, jak dany sprzęt zachowuje się w różnych sytuacjach: w przypadku nadmiernego i niewłaściwego użycia. Testujemy go w ekstremalnych warunkach pogodowych, symulujemy cykliczne testy wytrzymałościowe oraz przeprowadzamy intensywne badania w terenie. Dopiero kiedy dana rzecz przejdzie przez mordercze próby i je przetrwa, dajemy zielone światło, by trafiła na półki sklepowe.


Konkluzja

Via ferraty są bardzo popularne w Europie i jeśli będziesz miał okazję kiedykolwiek spróbować tego rodzaju aktywności, zrób to koniecznie. Sprzęt jest dość zaawansowany, jednak, tak jak wszystko, nie będzie wiecznie zdatny do użytku. Zawsze stosuj się do zaleceń producenta dotyczących oczekiwanej trwałości sprzętu, która zależy od intensywności i ilości użytkowania itd. Oczywiście im więcej go używasz, na przykład do pracy lub wypożyczając, tym żywotność sprzętu będzie krótsza. Zawsze sprawdzaj swoje wyposażenie, a jeśli masz jakieś wątpliwości, może najwyższy czas, aby wymienić stary sprzęt na nowy.

Ze wspinaczkowym pozdrowieniem,

Kolin Powick

Kolin Powick jest inżynierem mechanikiem pochodzącym z Calgary w Kanadzie. Ma prawie 20 lat doświadczenia jako inżynier i jest dyrektorem działu jakości w firmie Black Diamond od 2002 roku. Kolin nadzoruje testy całego sprzętu Black Diamonda od fazy prototypu po końcowe testowanie gotowych produktów. Jeśli masz pytanie techniczne do Kolina, wyślij wiadomość na askkp@bdel.com, a on SPRÓBUJE odpowiedzieć.

Źródło: eu.blackdiamondequipment.com/en_PL/qc-lab-via-ferrata-1.html

Zalecamy, by wszelkie wątpliwości dotyczące sprzętu i technik konsultować z licencjonowanym instruktorem wspinaczki

 

Tłumaczenie: Barbara Markiewicz-Marko